Оскуолабыт 15 сыллаах үбүлүөйүн көрсө

АЙЫЫ КЫҺАТА – АЙАР КЫҺА

Шамаева Лидия Петровна, дириэктэр

         Быйылгы 2020-2021 үөрэх сылыгар “Айыы Кыһата” национальнай гимназия төрүттэммитэ 15 сылын бэлиэтиибит. Историяны сэгэтэн көрдөххө, оҕолорун сахалыы иитиэн-үөрэттэриэн баҕалаах төрөппүттэр 2003 сыллаахха общественнай тэрилтэ тэриммиттэрэ. Түмсүүнү энергетик үөрэхтээх Попов Святослав Семенович салайбыта. Былаас араас таһымыгар күүстээх туруорсуулар түмүктэригэр Дьокуускай куоракка “Мичээр” оҕо уһуйаана, Саха гимназията, 17-с оскуолаҕа саха кылаастара, 38-с оскуола, оҕо тэрилтэлэригэр сахалыы бөлөхтөр, оскуолаларга сахалыы кылаастар арыллыбыттара. Икки сыл устата төрөппүттэр түмсүүлэрин аһаҕас мунньахтарыгар “Айыы Кыһата” оскуола Концепцията, программата оҥоһуллубута. Бу сүрүн докумуоннар Борис Федорович Неустроев-Мандар Уус, Клавдия Ильинична Максимова-Сайыына, Лазарь Андреевич Афанасьев-Тэрис, Галина Семеновна Попова-Санаайа, Ульяна Алексеевна Винокурова, Андрей Саввич Саввинов, Валентина Егоровна Степанова, Гаврил Гаврильевич Филиппов тирэх өйдөбүллэригэр, СГУ проректора Антонина Афанасьевна Григорьева, үөрэх миниистирэ Феодосия Васильевна Габышева, “Сайдыс” түмсүү салайааччыта Иван Иванович Шамаев, Учууталлар идэлэрин үрдэтэр институт сүрүн үлэһитэ Николай Иннокентьевич Бугаев дьайыылаах тэрээһиннэригэр тирэммиттэрэ. Ил Түмэнтэн Александр Николаевич Жирков, Ньургун Семенович Тимофеев, Зоя Афанасьевна Корнилова, Елена Христофоровна Голомарева, Михаил Устинович Тимофеев, о.д.а. норуот депутаттара, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнин иһинэн Тыл политикатыгар Сүбэҕэ эппиэттээх сэкиритээринэн үлэлээбит Римма Романовна Жиркова Бу ытык-мааны дьоммут күн бүгүҥҥэ диэри сүбэ-ама, күүс-көмө буолаллар. Итини тэҥэ оскуола иһинэн тэриллибит общественнай-научнай Сэбиэт Айыы Кыһата салгыы сайдар кэскилин түстэһэр, өйөбүл-тирэх буолар: Егор Петрович Жирков, Мария Николаевна Христофорова, Андрей Федорович Хорошев (Андрей И), Светлана Степановна Семенова.

        2005 сыллаахха олунньу 25 күнүгэр Үөрэх министиэристибэтин №01-08/200 бирикээһинэн “Айыы Кыһата” оскуола IV-с өрөспүүбүлүкэтээҕи инновационнай үөрэх бырайыактарын куонкурсугар экспериментальнай площадка статуһун ылбыта. Бу тирэх докумуон көмөтүнэн 2005 сыллаахха балаҕан ыйыгар Оҕо дыбарыаһыгар Дьокуускай куораттааҕы национальнай гимназия иһинэн (дириэктэр Николай Константинович Чиряев) “Айыы Кыһата” оскуола үс саха кылааһа тэриллибитэ. Икки бастакы кылааска Мария Филипповна Кронникова, Лидия Петровна Шамаева, бэһис кылааска Ильяда Георгиевна Саввина кылаас салаайааччыларынан анаммыттара. СГУ доцена, п.н.к. Галина Семеновна Попова-Санаайа төрүт култуураҕа, Анна Федоровна Саввинова саха тылын уонна литературатыгар, Зинаида Николаевна Кладкина математикаҕа, Алексей Кириллович Калининский-Өлөксөй Луҥха музыкаҕа ситиһиилээхтик үлэлээбиттэрэ.

        Сыллааҕы үгэс эргииригэр олоҕурбут саха оҕотун иитэр-үөрэтэр Концепцията Галина Семеновна Попова-Санаайа салалтатынан олоххо киирэн барбыта. Оҕо сайдар эйгэтин тэрийэргэ 2013-2020 сс. иитэр үлэҕэ директоры солбуйааччынан үлэлээбит Рустам Николаевич Каженкин, география учуутала Күннэй Анатольевна Ильина, саха тылын учуутала Александра Лукинична Матвеева, технология учууталлара Наталья Николаевна Никулина, Виталий Архипович Слепцов “Удьуор утум” дьарыктарын тэрийбиттэрэ. 2013 сылтан оскуола үс кыттааччытын түмэр сыаллаах “Аҕа түмсүүтэ” (сал. А.М.Соров, Н.В. Андреев), “Күбэйэ” ийэ түмсүүтэ (сал. төрөппүт М.А. Ядрихинская, Н.Н. Никулина), “Ситим” эбэлэр, эһэлэр түмсүүлэрэ (сал. С.А.Николаева, Н.С. Попова) тэриллэн өбүгэ үгэстэрин утумнаахтык олохсуппуттара.

       2007 с. филос.н.к. Валентина Егоровна Степанова айар-чинчийэр лабораторияны тэрийбитэ. Бу түмүгэр өй-санаа ситимигэр олоҕурбут тус бэйэ сайдыытыгар туһаайыылаах Саха үөрэҕин оҥкула оҥоһуллубута. Алын сүһүөх учууталлара Валентина Семеновна Поскачина, Антонина Алексеевна Шишигина, Парасковья Никитична Петрова, Айталина Елисеевна Винокурова, саха тылын учуутала Аграфена Ивановна Аржакова, математика учуутала Дианна Алексеевна Сивцева, англия тылын учууталлара Валентина Никифоровна Гурьева, Ольга Петровна Сухаринова, нуучча тылын учууталлара Елена Степановна Софронова, Тюркана Ивановна Сергеева, Ирина Прокопьевна Пермякова, физкультура учуутала Захар Иванович Федоров Саха үөрэҕин, сахалыы өй-санаа эйгэтин тэрийсибиттэрэ.

       Уон түөрт сыл устата Айыы Кыһатын кэлэктиибэ, ыарахаттартан чаҕыйбакка, 700-чэкэ оҕону түөрт сиринэн куорат оҕолоругар сахалыы эйгэни тэрийэн, саҥаттан саҥа кирбиилэри ылан, айымньылаахтык үлэлээбитэ. Куорат, республика, Россия, Аан дойду таһымыгар НПК-ҕа, олимпиадаларга, куонкурустарга, көрүүлэргэ, күрэхтэргэ ситиһиилээхтик кыттыбыттара.

     Үөрэнээччибит эбэтэ, СӨ үтүөлээх тутааччыта Антонина Петровна Окоемова оскуола тутуутун бырайыагын иилээн-саҕалаан бэлэмнээбитэ. Онтон 2019 сыллаахха 203-с түөлбэҕэ үс этээстээх киэҥ-куоҥ, аныгы ирдэбилгэ сөп түбэһэр саҥа дьиэҕэ “Айыы Кыһата” национальнай гимназия буоллубут. Уон биэс сыл устата бастакы 75 оҕоттон 1611 оҕоҕо диэри элбээтибит. Бу сыллар устата 400-чэкэ үөрэнээччи оскуоланы бүтэрдэ. Үөрэнээччилэрбит талбыт идэлэринэн ситиһиилээхтик үлэлии, үөрэнэ сылдьалларыттан олус үөрэбит, киэн туттабыт. Кэлэр көлүөнэ үөрэнээччилэрбит аныгы олоҕу кытта тэҥҥэ хардыылаан, төрөөбүт дойдубут сайдарын туһугар кэскили кэҥэтэн алгыстаах аартыктары арыйа туруохтара диэн бигэ эрэллээхпит.

      Өр сыллаах баҕа санаабыт туоларыгар көмөлөспүт Саха сирин Ил Дарханыгар Айсен Сергеевич Николаевка ис сүрэхпититтэн үгүрү-сүгүрү диибит. Сүрэхтэрин сылааһынан таһаарыылаахтык үлэлээбит, үлэлии сылдьар учууталларбытыгар, үлэһиттэрбитигэр Махтал, Таптал, Эрэл!